<!DOCTYPE html>
<html lang="pl" class="no-js">
  <head>
    <meta charset="utf-8">
    <meta http-equiv="X-UA-Compatible" content="IE=edge">
    <meta name="viewport" content="width=device-width, initial-scale=1">
    <meta name="description" content="ISEZ PAN, PAN, Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt">
    <meta name="author" content="Karolina Szczur">
    <title>Wykopaliska na górnopaleolitycznym stanowisku w Jaksicach • Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN</title>
    <script src="//use.typekit.net/sdw3zng.js"></script>
    <script>
      try{Typekit.load();}catch(e){}
      
    </script>
    <link rel="stylesheet" href="/css/normalize.css">
    <link rel="stylesheet" href="/css/main.css">
  </head>
  <body>
    <header role="banner" class="cf">
      <nav role="navigation" class="top-bar cf">
        <div class="container">
          <ul class="cf">
            <li class="home"><a href="/" title="Strona Główna"></a></li>
            <li class="has-dropdown"><a>Instytut</a>
              <ul class="dropdown">
                <li><a href="/dyrekcja.html">Dyrekcja</a></li>
                <li><a href="/pracownicy.html">Pracownicy</a></li>
                <li><a href="/rada.html">Rada Naukowa</a></li>
                <li><a href="/stopnie-naukowe.html">Stopnie i tytuły naukowe</a></li>
                <li><a href="/szkola-doktorska.html">Szkoła Doktorska</a></li>
                <li><a href="/studium.html">Studium Doktoranckie</a></li>
                <li><a href="/zglaszanie-naruszen-wewnetrznych-prawa.html">Zgłaszanie naruszeń wewnętrznych prawa</a></li>
                <li><a href="/plan-rownosci-plci.html">Plan Równości Płci (GEP)</a></li>
                <li><a href="/standardy-ochrony-maloletnich.html">Standardy ochrony małoletnich</a></li>
                <li><a href="/historia.html">Historia</a></li>
                <li><a href="/media.html">Media o Nas</a></li>
              </ul>
            </li>
            <li class="has-dropdown"><a>Jednostki</a>
              <ul class="dropdown">
                <li><a href="/administracja.html">Działy Administracyjne</a></li>
                <li><a href="/zbiory.html">Dział Zbiorów</a></li>
                <li><a href="/zaklad-bezkregowcow.html">Zakład Zoologii Bezkręgowców</a></li>
                <li><a href="/zaklad-bioroznorodnosci-molekularnej.html">Zakład Bioróżnorodności Molekularnej</a></li>
                <li><a href="/zaklad-kregowcow.html">Zakład Zoologii Kręgowców</a></li>
                <li><a href="/zaklad-ekologii.html">Zakład Ekologii</a></li>
                <li><a href="/muzeum.html">Muzeum Przyrodnicze</a></li>
                <li><a href="/biblioteka.html">Biblioteka</a></li>
                <li><a href="/pracownia-technik-molekularnych.html">Pracownia Technik Molekularnych</a></li>
              </ul>
            </li>
            <li class="has-dropdown"><a>Działalność Naukowa</a>
              <ul class="dropdown">
                <li><a href="/bazy-danych.html">Bazy danych</a></li>
                <li><a href="/projekty-badawcze.html">Projekty badawcze</a></li>
                <li><a href="/lista-publikacji.html">Lista publikacji</a></li>
                <li><a href="/etyka.html">Etyka</a></li>
                <li class="has-dropdown"><a href="">Informacje archiwalne</a>
                  <ul class="dropdown right">
                    <li><a href="/korea-polnocna.html">o ekspedycjach do Korei Północnej</a></li>
                    <li><a href="/gujana.html">o ekspedycjach do Gujany Francuskiej</a></li>
                    <li><a href="/rpa.html">o ekspedycjach do RPA</a></li>
                  </ul>
                </li>
              </ul>
            </li>
            <li class="has-dropdown"><a href="/">Wydawnictwa</a>
              <ul class="dropdown">
                <li><a href="/en/folia-biologica.html">Folia Biologica (Kraków)</a></li>
                <li><a href="/en/acta-zoologica.html">Acta Zoologica Cracoviensia</a></li>
                <li><a href="/ksiazki-i-monografie.html">Książki i monografie</a></li>
              </ul>
            </li>
            <li><a href="/zamowienia-publiczne.html">Zamówienia publiczne</a></li>
            <li><a href="/kontakt.html">Kontakt</a></li>
            <li><a href="/en/index.html" class="language">English</a></li>
            <li class="has-dropdown pracownicy"><a href=""></a>
              <ul class="dropdown">
                <li><a href="http://www.isez-adm.pan.krakow.pl/">Strona Administracyjna</a></li>
                <li><a href="http://www.isez-sf.pan.krakow.pl/">Baza Wniosków</a></li>
              </ul>
            </li>
            <li class="facebook"><a href="https://www.facebook.com/isezpan/" title="ISEZ na Facebooku"></a></li>
            <li class="bip"><a href="https://isezpan.bip.gov.pl/" title="Biuletyn Informacji Publicznej"></a></li>
          </ul>
        </div>
      </nav>
      <div class="container">
        <div class="logo-container-pl"><a href="/" title="Przejdź do strony głównej" class="logo-pl"></a>
          <h2>Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt</h2>
          <h4>Polskiej Akademii Nauk</h4>
        </div><a href="/projekty-UE.html" title="OZwRCIN" class="logo-ue"></a>
      </div>
    </header>
    <div class="container kregowce">
      <div class="wrapper zaklady cf">
        <aside class="complementary">
          <div class="vcard panel">
            <h3>Kierownik Zakładu</h3>
            <p class="fn"><strong>Dr hab. Jarosław Wilczyński</strong></p><a href="mailto:[email protected]" class="email">[email protected]</a>
            <p class="tel">(48 12) 422 80 00 w. 32</p><br>
            <h3>Kierownik<br>Pracowni Archeozoologii</h3>
            <p class="fn"><strong>Dr hab. Jarosław Wilczyński</strong></p><a href="mailto:[email protected]" class="email">[email protected]</a>
            <p class="tel">(48 12) 422 80 00 w. 32</p>
          </div>
          <!-- vcard-->
          <h3>Pracownicy naukowi<br>i doktoranci</h3>
          <ul>
            <li><a href="pracownicy/zbochenski.html">Zbigniew M. Bocheński</a></li>
            <li><a href="pracownicy/ggeorgalis.html">Georgios Georgalis</a></li>
            <li><a href="pracownicy/nkowalik.html">Nina Kowalik</a></li>
            <li><a href="pracownicy/alemanik.html">Anna Lemanik</a></li>
            <li><a href="pracownicy/lmatyaszczyk.html">Lena Matyaszczyk (doktorantka)</a></li>
            <li><a href="pracownicy/anadachowski.html">Adam Nadachowski</a></li>
            <li><a href="pracownicy/ooszczepalinska.html">Oliwia Oszczepalińska (doktorantka)</a></li>
            <li><a href="pracownicy/apereswiet.html">Andrea Pereswiet-Soltan</a></li>
            <li><a href="pracownicy/zszyndlar.html">Zbigniew Szyndlar</a></li>
            <li><a href="pracownicy/kwertz.html">Krzysztof Wertz</a></li>
            <li><a href="pracownicy/jwilczynski.html">Jarosław Wilczyński</a></li>
            <li><a href="pracownicy/pwojtal.html">Piotr Wojtal</a></li>
          </ul>
          <h3>Pracownicy techniczni</h3>
          <ul>
            <li>Maciej Burza</li>
            <li><a href="/pracownicy/glipiecki.html">Grzegorz Lipecki</a></li>
            <li><a href="pracownicy/spospula.html">Sylwia Pospuła</a></li>
            <li><a href="/pracownicy/jreliga.html">Joanna Religa-Sobczyk</a></li>
          </ul>
          <h3>Badania</h3>
          <ul>
            <li class="active"><a href="/kregowce/jaksice.html">Wykopaliska na górnopaleolitycznym stanowisku w Jaksicach</a></li>
            <li><a href="/kregowce/jaskinia-borsuka.html">Wykopaliska w Jaskini Borsuka</a></li>
            <li><a href="/kregowce/spadzista.html">Górnopaleolityczne stanowisko łowców mamutów Kraków ulica Spadzista (B)</a></li>
            <li><a href="/kregowce/jamna-szybiaki.html">Jamna szybiaki – nowy gatunek ptaka z Oligocenu</a></li>
          </ul>
        </aside>
        <div class="content cf">
          <h2>Wykopaliska na górnopaleolitycznym stanowisku w Jaksicach</h2>
          <p>W marcu 1912 roku, we wsi Jaksice, w miejscu usytuowanym naprzeciwko ujścia Raby do Wisły, w wyniku działalności erozyjnej lokalnego cieku wodnego odsłonięte zostało paleolityczne palenisko. Odkrycie wraz ze szczegółową charakterystyką rzeźby geologicznej okolic stanowiska opisali L. Kozłowski oraz W. Kuźniar. Samo palenisko odkryte zostało w stromej ścianie lessowej tarasy Wisły, na głębokości około 6 metrów od ówczesnej powierzchni gruntu i miało postać grubej na około 10 cm warstwy, będącej mieszaniną ciemnego lessu, szarego popiołu kostnego, zwęglonych kawałków kości oraz pojedynczych zabytków krzemiennych. Wg autorów w samym palenisku znajdowały się szczątki kostne należące do mamuta <em>Mammuthus primigenius</em> oraz konia <em>Equus</em> sp.. Dodatkowo odnaleziono 13 wyrobów krzemiennych w tym 5 narzędzi oraz 8 wiórów. Wśród narzędzi znalazły się między innymi drapacze silnie zakolone z drapiskami przedłużonymi na boki wiórów, mające bliskie analogie do okazów pochodzących z oryniackiego zespołu ze stanowiska Zwierzyniec. Zaangażowanie polityczne Leona Kozłowskiego w okresie międzywojennym, objęcie katedry prahistorii na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie oraz późniejsze tragiczne wydarzenia II wojny światowej, nie pozwoliły badaczowi wrócić już na to stanowisko. Wraz z jego śmiercią przepadła również wiedza o dokładnej lokalizacji samego stanowiska. Dodatkowo zabytki krzemienne wraz ze szczątkami zwierzęcymi zaginęły w czasie wojennych zawieruch .</p>
          <p>Późną jesienią 2010 roku, niemal 100 lat po odkryciu  L. Kozłowskiego i W. Kuźniara, dr Jarosław Wilczyński z Instytutu Systematyki i Ewolucji Zwierząt PAN w Krakowie podjął próbę odnalezienia górnopaleolitycznego stanowiska w Jaksicach. Pierwszym etapem poszukiwań było wytypowanie, w oparciu o opis zamieszczony w artykule Kozłowskiego i Kuźniara, najbardziej prawdopodobnej lokalizacji  poszukiwanego stanowiska. W tym celu w miejscu istniejącego obecnie głębokiego na około 8-10 metrów wąwozu schodzącego w kierunku Wisły doczyszczono profil tarasy rzecznej. Efekt przerósł najśmielsze oczekiwania. W trakcie prowadzonych prac na głębokości około 6 metrów w warstwie sino-szarego lessu, przecinanego czerwono-żelazistymi warstwami odkryto poziom popiołu kostnego i bardzo liczne fragmenty przepalonych kości. Jednocześnie na przestrzeni około 0,4 m² w obrębie wydzielonej warstwy węgli kostnych oraz popiołu odnaleziono pięć wyrobów krzemiennych. Wyniki tych sondaży zachęciły do przeprowadzenia systematycznych prac wykopaliskowych. Dzięki zgodzie Pana Jerzego Morsztyna, na którego działce znajduje się obecnie stanowisko, w maju 2011 roku rozpoczęto  regularne badania terenowe. W ich trakcie udało się odkryć niezwykle interesujący zestaw narzędzi krzemiennych, w którym ponad 1/3 stanowią wkładki krzemienne pełniące funkcje ostrzy broni miotanej - głównie tzw. tylczaki. Zabytkom krzemiennym towarzyszą liczne szczątki kostne należące do 4 gatunków zwierząt plejstoceńskich: mamuta <em>Mammuthus primigenius</em>, renifera <em>Rangifer tarandus</em>, konia <em>Equus ferus</em> oraz lisa polarnego lub rudego <em>Vulpes lagopus/vulpes</em>. Skład obecnej fauny na stanowisku, widoczne ślady cięcia na kości śródręcza renifera wraz z odkrytym materiałem krzemiennym wskazują, że stanowisko pełniło w przeszłości funkcję obozowiska łowieckiego tzw. łowców mamutów, czyli przedstawicieli kultury graweckiej, która ponad 20 tys. lat temu występowała na znacznych obszarach Europy.</p>
          <p>Odkryte stanowisko jest niezwykle cenne dla poznania osadnictwa kultury graweckiej na terenie Polski. Jest dowodem na  penetrację rejonów południowej Polski przez grupy ludności tej kultury, która odbywała się wzdłuż koryt większych rzek.</p>
          <p>Należy jednak podkreślić, że charakter odnalezionych w 2011 roku narzędzi krzemiennych nie odpowiada tym odkrytym na początku XX wieku. Wg Leona Kozłowskiego, odnalazł on narzędzia należące do łowców kultury oryniackiej, która poprzedzała pojawienie się kultury graweckiej. Nie można jednak wykluczyć, że stanowisko odkryte w 1912 roku, obecnie najprawdopodobniej całkowicie zniszczone, znajdowało się kilkadziesiąt metrów od obszaru prowadzonych obecnie badań.</p>
          <div class="panel small gallery nomargin"><a href="/img/kregowce/big/jaksice1.jpg" data-lightbox="roadtrip" title="Terasa Wisły pod Jaksicami w trakcie badań"><img title="Terasa Wisły pod Jaksicami w trakcie badań" src="/img/kregowce/small/jaksice1.jpg"></a></div>
          <div class="panel small gallery"><a href="/img/kregowce/big/jaksice2.jpg" data-lightbox="roadtrip" title="Szurf jesienią 2010 roku"><img title="Szurf jesienią 2010 roku" src="/img/kregowce/small/jaksice2.png"></a></div>
          <div class="panel small gallery"><a href="/img/kregowce/big/jaksice3.jpg" data-lightbox="roadtrip" title="Przed eksploracją"><img title="Przed eksploracją" src="/img/kregowce/small/jaksice3.png"></a></div>
          <div class="panel small gallery nomargin"><a href="/img/kregowce/big/jaksice4.jpg" data-lightbox="roadtrip" title="W trakcie eksploracji 1"><img title="W trakcie eksploracji 1" src="/img/kregowce/small/jaksice4.png"></a></div>
          <div class="panel small gallery"><a href="/img/kregowce/big/jaksice5.jpg" data-lightbox="roadtrip" title="W trakcie eksploracji 2"><img title="W trakcie eksploracji 2" src="/img/kregowce/small/jaksice5.png"></a></div>
          <div class="panel small gallery"><a href="/img/kregowce/big/jaksice6.jpg" data-lightbox="roadtrip" title="W trakcie eksploracji 3"><img title="W trakcie eksploracji 3" src="/img/kregowce/small/jaksice6.png"></a></div>
          <div class="panel small gallery nomargin"><a href="/img/kregowce/big/jaksice7.jpg" data-lightbox="roadtrip" title="W trakcie eksploracji 4"><img title="W trakcie eksploracji 4" src="/img/kregowce/small/jaksice7.png"></a></div>
        </div>
      </div>
    </div>
    <footer role="contentinfo" class="cf">
      <div class="container">
        <nav role="navigation" class="cf">
          <ul>
            <li>
              <h3>o Instytucie</h3>
            </li>
            <li><a href="/dyrekcja.html">Dyrekcja</a></li>
            <li><a href="/pracownicy.html">Pracownicy</a></li>
            <li><a href="/rada.html">Rada Naukowa</a></li>
            <li><a href="/stopnie-naukowe.html">Stopnie i tytuły naukowe</a></li>
            <li><a href="/szkola-doktorska.html">Szkoła Doktorska</a></li>
            <li><a href="/studium.html">Studium Doktoranckie</a></li>
            <li><a href="/historia.html">Historia</a></li>
            <li><a href="/media.html">Media o Nas</a></li>
          </ul>
          <ul>
            <li>
              <h3>Jednostki</h3>
            </li>
            <li><a href="/administracja.html">Działy Administracyjne</a></li>
            <li><a href="/zbiory.html">Dział Zbiorów</a></li>
            <li><a href="/zaklad-bezkregowcow.html">Zakład Zoologii Bezkręgowców</a></li>
            <li><a href="/zaklad-zoologii-doswiadczalnej.html">Zakład Bioróżnorodności Molekularnej</a></li>
            <li><a href="/zaklad-kregowcow.html">Zakład Zoologii Kręgowców</a></li>
            <li><a href="/zespol-ekologii-krajobrazu.html">Zespół Ekologii Krajobrazu</a></li>
            <li><a href="/muzeum.html">Muzeum Przyrodnicze</a></li>
            <li><a href="/biblioteka.html">Biblioteka</a></li>
            <li><a href="/pracownia-technik-molekularnych.html">Pracownia Technik Molekularnych</a></li>
          </ul>
          <ul>
            <li>
              <h3>Działalność Naukowa</h3>
            </li>
            <li><a href="/bazy-danych.html">Bazy danych</a></li>
            <li><a href="/lista-publikacji.html">Lista publikacji</a></li>
            <li>
              <h3>Informacje archiwalne</h3>
            </li>
            <li><a href="/korea-polnocna.html">o ekspedycjach do Korei Północnej</a></li>
            <li><a href="/gujana.html">o ekspedycjach do Gujany Francuskiej</a></li>
            <li><a href="/rpa.html">o ekspedycjach do RPA</a></li>
          </ul>
          <ul>
            <li>
              <h3>Wydawnictwa</h3>
            </li>
            <li><a href="/en/folia-biologica.html">Folia Biologica (Kraków)</a></li>
            <li><a href="/en/acta-zoologica.html">Acta Zoologica Cracoviensia</a></li>
            <li><a href="/ksiazki-i-monografie.html">Książki i monografie</a></li>
          </ul>
          <ul>
            <li>
              <h3><a href="/zamowienia-publiczne.html">Zamówienia publiczne</a></h3>
            </li>
          </ul>
          <ul>
            <li>
              <h3><a href="/kontakt.html">Kontakt</a></h3>
            </li>
          </ul>
          <ul>
            <li>
              <h3><a href="/rodo.html">RODO</a></h3>
            </li>
          </ul>
        </nav>
        <div class="internal-links cf">
          <ul class="cf">
            <li>
              <h3>Dla pracowników:</h3>
            </li>
            <li><a href="http://www.isez-adm.pan.krakow.pl/">Strona Administracyjna</a></li>
            <li><a href="http://www.isez-sf.pan.krakow.pl/">Baza Wniosków</a></li>
          </ul>
        </div>
        <p>© Instytut Systematyki i Ewolucji Zwierząt Polskiej Akademii Nauk</p>
        <p>Strona spełnia wymagania dostępności <a href="http://www.w3.org/TR/WCAG/">WCAG </a>oraz jest zgodna ze standardami <a href="http://validator.w3.org/check?uri=www.isez.pan.krakow.pl">W3C</a>.</p>
      </div>
    </footer>
    <script src="/js/modernizr.js"></script>
    <script src="//ajax.googleapis.com/ajax/libs/jquery/1.11.0/jquery.min.js"></script>
    <script src="/js/lightbox.js"></script>
    <script src="/js/main.js"></script>
  </body>
</html>